EUDR – rozporządzenie (UE) 2023/1115 – obowiązuje od 2023 r., ale jego stosowanie było już kilkakrotnie korygowane. Kto chce zdecydować, co robić, potrzebuje czystego rozróżnienia: co jest ustalone, a co pozostaje przedmiotem trwającego sporu politycznego?
Właśnie dlatego, że o EUDR pisze się tak wiele i że budzi ono spory polityczne, krąży wokół niego sporo półprawd. Przesunięty termin bywa szybko przedstawiany jako „rozwodniony obowiązek”, a dopiero omawiana propozycja – jako rzekomo przyjęty przepis. Dla planowania w firmie ta nieostrość jest niebezpieczna, bo kusi, by czekać. Dlatego ten artykuł trzyma się ściśle tego, co w ramach przepisów jest przesądzone.
1. Przesunięte terminy
Najpierw rzecz najważniejsza: terminy rozpoczęcia stosowania zostały przesunięte. Obowiązują stopniowo, zależnie od wielkości przedsiębiorstwa.
| Duże przedsiębiorstwa | od 30 grudnia 2026 r. |
|---|---|
| Małe & średnie przedsiębiorstwa (MŚP) | od 30 grudnia 2026 r. (drewno) |
| Data graniczna dla statusu niepowodującego wylesiania | brak wylesienia po 31 grudnia 2020 r. |
Data graniczna dla statusu niepowodującego wylesiania pozostała nietknięta przez przesunięcia: rozstrzygający jest nadal 31 grudnia 2020 r. Innymi słowy, późniejsze stosowanie przesuwa jedynie moment, od którego trzeba składać oświadczenia – a nie materialny wymóg wobec samych towarów. Kto pozyskuje drewno z działki wylesionej po tej dacie, ma problem także przy późniejszym terminie.
Stopniowanie ma przede wszystkim dać mniejszym zakładom więcej czasu na przygotowanie. To, czy przedsiębiorstwo liczy się jako „duże”, czy jako MŚP, zależy od zwykłych progów prawa UE: liczby zatrudnionych, obrotu i sumy bilansowej. W razie wątpliwości warto dokładnie ustalić klasyfikację, bo od niej zależy termin – a także zakres poszczególnych ułatwień.
2. Oświadczenie zbiorcze & roczna ważność
Jedno praktyczne ułatwienie dotyczy samego oświadczenia o należytej staranności: kto regularnie kupuje podobne towary od tych samych dostawców, nie musi tworzyć nowego oświadczenia od zera dla każdej pojedynczej przesyłki. Zamiast tego oświadczenia można łączyć i stosować przez pewien okres, bez odrębnej oceny każdej dostawy.
Korzyść w praktyce: Zwłaszcza w zakładach o dużej liczbie dostaw wyraźnie zmniejsza to nakład pracy administracyjnej – sama należyta staranność pozostaje bez zmian.
Ważna jest właściwa kwalifikacja: oświadczenie zbiorcze to ułatwienie organizacyjne, a nie rezygnacja z treści. Współrzędne geolokalizacyjne, ocena ryzyka i sprawdzenie legalności nadal muszą być gotowe dla każdej działki produkcyjnej. Odpada powtarzanie identycznych wpisów – a nie istota weryfikacji. Kto myli jedno z drugim, ryzykuje oświadczenie złożone formalnie, lecz merytorycznie niekompletne.
3. Podmioty na dalszym etapie łańcucha dostaw nie składają już własnego oświadczenia
Najdalej idące uproszczenie w nowelizacji z grudnia 2025 r. dotyczy podmiotów na dalszym etapie łańcucha dostaw. Kto wprowadza do obrotu odnośne produkty wytworzone z drewna objętego już oświadczeniem o należytej staranności, od czasu tej zmiany nie musi składać własnego oświadczenia o należytej staranności – niezależnie od wielkości przedsiębiorstwa. W branży drzewnej dotyczy to zwykle tartaków przerabiających kupowaną tarcicę, stolarni oraz dużych firm handlu drewnem.
Zamiast własnego oświadczenia pojawia się lżejszy obowiązek: zebrać numery referencyjne dostawców, przekazać je dalej i przechowywać przez pięć lat. Duże przedsiębiorstwa (spoza kategorii MŚP) muszą dodatkowo zarejestrować się w TRACES NT i reagować na uzasadnione sygnały o naruszeniach; małe firmy (MŚP) nie muszą się nawet rejestrować.
Ważne: Ułatwienie obowiązuje tylko dopóty, dopóki użyte drewno faktycznie jest już objęte oświadczeniem. Kto importuje samodzielnie albo kupuje drewno od dostawcy, który nie jest jeszcze zarejestrowany, pozostaje podmiotem wprowadzającym do obrotu jako pierwszy – z pełną należytą starannością i własnym oświadczeniem.
4. Ułatwienia dla MŚP
Dla małych i średnich przedsiębiorstw centralnym ułatwieniem jest rola firmy na dalszym etapie łańcucha dostaw – z najmniejszą liczbą obowiązków ze wszystkich. Późniejszy termin (30 czerwca 2027 r., wyłącznie dla osób fizycznych oraz mikroprzedsiębiorstw i małych przedsiębiorstw utworzonych jako takie do 31 grudnia 2024 r.) nie pomaga branży drzewnej: obejmuje tylko produkty nieobjęte wcześniej rozporządzeniem EUTR. MŚP, które odsprzedaje lub przetwarza objęte oświadczeniem drewno, nie składa własnego oświadczenia, nie musi rejestrować się w TRACES, a jedynie przejmuje numer referencyjny dostawcy, przekazuje go dalej i dokumentuje.
W praktyce takie poleganie na poprzedniku daje sporą przewagę: im dalej w łańcuchu dostaw znajduje się MŚP, tym większa szansa, że współrzędne geolokalizacyjne i oceny ryzyka już istnieją – dostarczone przez podmiot z wcześniejszego etapu, na przykład przez importera lub właściciela lasu. Warunkiem jest jednak, aby ten poprzednik rzeczywiście złożył swoje oświadczenie prawidłowo i przekazał numer referencyjny. Własne sprawdzenie wiarygodności pozostaje wskazane.
5. Co jest przesądzone
- Stopniowane terminy rozpoczęcia stosowania (30 grudnia 2026 r. / 30 czerwca 2027 r.)
- Podmioty na dalszym etapie łańcucha dostaw – także duże – nie składają już własnego oświadczenia, lecz zarządzają numerami referencyjnymi
- Data graniczna 31 grudnia 2020 r. dla statusu niepowodującego wylesiania
- Obowiązek podania geolokalizacji w postaci punktu lub poligonu
- Składanie oświadczeń przez TRACES NT
- Pięcioletnie przechowywanie dokumentacji
6. Co wciąż jest przedmiotem dyskusji
Poza wymienionymi tu przesądzonymi punktami trwają debaty polityczne – na przykład o dalszych uproszczeniach dla niektórych krajów pochodzenia lub sektorów. Takie propozycje nie stają się automatycznie obowiązującym prawem. Wszystko, co wykracza poza potwierdzone przepisy, prosimy traktować jako kwestię otwartą, a nie jako obowiązek. Wiążących informacji prosimy szukać u właściwego organu – w Niemczech jest to BLE (Federalny Urząd ds. Rolnictwa i Żywności).
Wskazówka: Ten artykuł ma charakter orientacyjny i nie stanowi porady prawnej. Rozstrzygający jest zawsze aktualny tekst rozporządzenia.
7. Co warto zrobić teraz
Przesunięcia terminów nie są powodem do czekania. Zbudowanie porządnych danych o dostawcach i współrzędnych geolokalizacyjnych wymaga czasu – i jest konieczne niezależnie od przyszłych ułatwień. Kto zacznie teraz, będzie przygotowany, gdy nadejdzie termin. Konkretne kroki znajdą Państwo w Poradniku EUDR oraz w poradniku EUDR dla tartaków.
Konkretnie oznacza to: zewidencjonować i poinformować dostawców, zebrać współrzędne geolokalizacyjne, wyjaśnić własną rolę (podmiot czy podmiot handlowy) oraz zorganizować przechowywanie dokumentacji przez pięć lat. Żadnego z tych kroków dotychczasowe uproszczenia nie czynią zbędnym – jedynie nieco ułatwiają drogę. Kto czeka na kolejne ułatwienia, odracza tylko pracę, a nie obowiązek.