Wiele firm z branży drzewnej przez lata inwestowało w certyfikaty. To dobrze – i pomaga również przy EUDR. Warto jednak dokładnie zrozumieć, gdzie certyfikat działa, a gdzie leżą jego granice. Inaczej łatwo o złudne poczucie bezpieczeństwa.
1. Sedno sprawy
Certyfikaty nie zastępują obowiązku wynikającego z EUDR. Mogą obniżyć ryzyko i uprościć ocenę ryzyka – ale sama należyta staranność, wraz ze współrzędnymi geolokalizacyjnymi i oświadczeniem o należytej staranności, pozostaje obowiązkowa.
EUDR wymaga własnego dowodu odnoszącego się do konkretnego produktu: niepowodującego wylesiania po 31 grudnia 2020 r. i wytworzonego legalnie. Dobrowolny certyfikat jest mocną przesłanką – ale nie automatyczną przepustką.
Powód tkwi w logice rozporządzenia: nie wymaga ono ogólnej wiarygodności przedsiębiorstwa, lecz dowodu dla każdej konkretnej partii i każdej działki. Certyfikat potwierdza proces; EUDR pyta o wynik dla określonego kawałka drewna. Jedno z drugim może współgrać, ale nie pokrywa się jeden do jednego.
2. FSC i PEFC
FSC i PEFC to dwa najbardziej rozpowszechnione systemy zrównoważonej gospodarki leśnej. Potwierdzają, że lasami gospodaruje się zgodnie z określonymi standardami ekologicznymi i społecznymi, oraz zapewniają identyfikowalność dzięki modelom kontroli pochodzenia produktu. Dla EUDR są to pomocne elementy: certyfikowany dostawca ma zwykle lepsze dane i bardziej przejrzyste procesy, co ułatwia Państwu ocenę ryzyka.
Konkretnie: certyfikat może posłużyć jako dodatkowy dowód w ocenie ryzyka – pokazuje, że niezależna jednostka zbadała sposób gospodarowania, i może wskazywać na legalne pochodzenie oraz uporządkowane struktury. W najlepszym razie skraca to nakład pracy przy własnych zapytaniach – ale ich nie zastępuje, ponieważ certyfikat nie jest dopasowany do kryteriów EUDR.
3. Dlaczego to nie wystarczy
- Inny cel: FSC/PEFC oceniają zrównoważoną gospodarkę leśną, a nie konkretnie kryteria EUDR (brak wylesiania od daty granicznej, legalność w świetle prawa kraju produkcji).
- Brak gwarancji geolokalizacji: Certyfikat nie dostarcza automatycznie współrzędnych geolokalizacyjnych dla każdej działki produkcyjnej, których wymaga EUDR.
- Własne oświadczenie nadal konieczne: Złożenie oświadczenia przez TRACES NT muszą Państwo przeprowadzić niezależnie od certyfikatu.
- Inna data graniczna: Standardy certyfikacji nie muszą być zgodne z datą graniczną EUDR, czyli 31 grudnia 2020 r.
Częstym nieporozumieniem jest założenie, że „certyfikat mieszany” albo procentowa certyfikacja łańcucha dostaw automatycznie obejmuje każdą pojedynczą partię. EUDR wymaga jednak powiązania z konkretną działką produkcyjną – a sam model bilansu masowego tego nie zapewnia. Właśnie tutaj, na potrzeby EUDR, kończy się zasięg wielu certyfikatów.
4. Licencje FLEGT: szczególna rola
Inaczej jest z licencjami FLEGT. FLEGT (Forest Law Enforcement, Governance and Trade) nie jest dobrowolnym znakiem zrównoważonego rozwoju, lecz państwowym systemem licencjonowania, opartym na umowach o partnerstwie między UE a krajami wywożącymi drewno. Ważna licencja FLEGT poświadcza legalność drewna na poziomie państwowym i może uprościć ocenę kryterium legalności. Zajmuje więc szczególną pozycję – ale i ona nie zastępuje w pełni dowodu na brak wylesiania ani pozostałych elementów należytej staranności.
Różnica wobec FSC i PEFC jest zatem strukturalna: FLEGT wychodzi od prawa kraju produkcji i opiera się na umowie międzypaństwowej, podczas gdy FSC/PEFC przyznają organizacje prywatne. Dla Państwa praktyki oznacza to: jeśli dostawca sprowadza drewno z kraju z działającym systemem FLEGT, kryterium legalności jest zwykle dobrze udokumentowane. Dowód na brak wylesiania muszą Państwo mimo to przedstawić za pomocą współrzędnych geolokalizacyjnych i formalnego oświadczenia.
W skrócie: FSC/PEFC = dobrowolne, obniżają ryzyko. FLEGT = państwowe, działa przede wszystkim na kryterium legalności. Oba pomagają, żadne nie zastępuje EUDR.
5. Jak prawidłowo wykorzystywać certyfikaty
- Certyfikaty ujmować jako dowód we własnej ocenie ryzyka
- Mimo to pozyskiwać współrzędne geolokalizacyjne dla każdej działki produkcyjnej
- Legalność i brak wylesiania dokumentować osobno
- Oświadczenie o należytej staranności składać przez TRACES NT
- Wszystkie dokumenty archiwizować przez pięć lat
Gospodarcza wartość certyfikatów polega więc mniej na „zniesieniu” obowiązków, a bardziej na przyspieszeniu: certyfikowane łańcuchy dostaw są zwykle lepiej udokumentowane, ocena ryzyka wypada jaśniej, a zapytań jest mniej. Kto już kupuje towar certyfikowany, powinien świadomie przenieść tę przewagę do dokumentacji EUDR, zamiast ją zaprzepaścić.
Poradnik EUDR pokazuje dokładnie, jak działa ocena ryzyka. Praktycznych wskazówek dostarcza poradnik EUDR dla tartaków oraz tekst o temacie geolokalizacja – punkt czy poligon?